Kiedy alkoholik zapije się na śmierć? Objawy przed śmiercią alkoholika

Śmierć alkoholika rzadko przychodzi nagle - w większości przypadków jest wynikiem długiego, stopniowego wyniszczania organizmu, który przez lata walczył z toksycznym działaniem etanolu. Bliscy często dostrzegają niepokojące sygnały, ale nie wiedzą, jak je interpretować. W tym artykule opisujemy, jak wygląda ostatnie stadium alkoholizmu, jakie objawy poprzedzają śmierć alkoholika, czym grożą najpoważniejsze powikłania i kiedy każda godzina zwłoki może kosztować życie.

Jeśli opisane tu objawy dotyczą Ciebie lub kogoś bliskiego, nie czekaj - dzwoń na pogotowie (112) lub do centrum leczenia uzależnień. Część opisanych tu stanów to bezpośrednie zagrożenie życia.

Ile żyje alkoholik? Co mówią statystyki?

Alkohol skraca życie - to fakt medyczny, który potwierdzają badania z wielu krajów. Osoby uzależnione od alkoholu żyją średnio o 10-20 lat krócej niż osoby nienadużywające. W Polsce oznacza to, że wielu alkoholików umiera między 50. a 60. rokiem życia, zanim osiągną wiek emerytalny. U kobiet uzależnionych od alkoholu skrócenie życia bywa jeszcze bardziej wyraźne ze względu na szybszy metabolizm alkoholu i większą podatność narządów na jego toksyczne działanie.

Na skrócenie życia alkoholika wpływają równolegle:

- choroby wątroby (marskość, stłuszczenie, zapalenie alkoholowe, rak wątrobowokomórkowy),

- choroby sercowo-naczyniowe (kardiomiopatia alkoholowa, zaburzenia rytmu, nadciśnienie, udar),

- choroby nowotworowe (rak przełyku, żołądka, trzustki, jamy ustnej, gardła),

- zaburzenia neurologiczne i psychiczne (encefalopatia, otępienie, delirium tremens),

- wypadki, urazy, zatrucia - bezpośrednie konsekwencje upojenia alkoholowego.

U około 10-15% alkoholików rozwija się nieodwracalna marskość wątroby - jeden z najgroźniejszych skutków długotrwałego picia. Dobra wiadomość jest taka, że podjęcie leczenia i utrzymanie abstynencji radykalnie zmienia rokowania - po kilku miesiącach trzeźwości organizm zaczyna się regenerować, a długość życia zbliża się do populacji nieuzależnionej.

Czytaj także: Jak postępować z alkoholikiem, aby zachęcić go do leczenia? 

Czym jest ostatnie stadium alkoholizmu?

Ostatnie, czwarte stadium choroby alkoholowej - nazywane fazą przewlekłą - to etap, w którym organizm praktycznie przestał funkcjonować bez alkoholu. Osoba uzależniona pije nieprzerwanie, często od rana, wielokrotnie w ciągu doby. Alkohol nie wywołuje już upojenia w dawnym sensie - służy wyłącznie temu, żeby nie dopuścić do objawów odstawiennych.

Na tym etapie:

- abstynencja przez kilka godzin wywołuje poważne objawy odstawienne (drżenie, poty, nudności, tachykardia),

- picie traci wszelkie rytuały - alkohol spożywany jest w dowolnym miejscu i czasie,

- osoba uzależniona traci kontrolę nad higieną, wyglądem, odżywianiem,

- zanikają relacje społeczne, praca, więzi rodzinne,

- zmiany w organizmie są często już nieodwracalne.

To właśnie na tym etapie pojawiają się objawy bezpośrednio poprzedzające śmierć alkoholika.

Jakie są objawy przed śmiercią alkoholika?

Objawy ostrzegawcze przed śmiercią alkoholika mają charakter wielonarządowy - dotyczą jednocześnie wątroby, serca, mózgu i układu nerwowego. Poniższa tabela porządkuje je według układu, którego dotyczą:

Układ / narząd	Objawy wymagające pilnej pomocy medycznej
Wątroba	Żółtaczka (żółte zabarwienie skóry i białkówek), wodobrzusze (opuchnięty, twardy brzuch), krwawe wymioty, smoliste stolce
Serce i krążenie	Silne kołatanie serca, niemiarowy rytm, omdlenia, sinienie ust i kończyn, gwałtowny spadek ciśnienia
Mózg i układ nerwowy	Dezorientacja, utrata kontaktu z rzeczywistością, omamy wzrokowe i słuchowe, drgawki, śpiączka
Metabolizm i odżywianie	Skrajne wyniszczenie, obrzęki obwodowe, brak możliwości jedzenia i picia, zanik mięśni
Stan ogólny	Wysoka gorączka, silne drżenie całego ciała, niemożność samodzielnego stania, obfite poty

Objawy ze strony wątroby

Wątroba to narząd, który jako pierwszy przyjmuje i metabolizuje alkohol - i jako pierwszy ulega nieodwracalnemu uszkodzeniu. Marskość wątroby może latami rozwijać się bez wyraźnych objawów, a kiedy zostaje rozpoznana, jest często w zaawansowanym stadium.

Sygnały wskazujące na poważne uszkodzenie wątroby:

- żółtaczka - żółte zabarwienie skóry, białkówek oczu i śluzówek; oznacza, że wątroba nie jest w stanie przetwarzać bilirubiny,

- wodobrzusze (puchlina brzuszna) - nagromadzenie płynu w jamie brzusznej, powodujące wyraźne powiększenie obwodu brzucha; jego pojawienie się pogarsza rokowanie o ok. 50%,

- krwawe wymioty i smoliste, czarne stolce - wskazują na krwawienie z przewodu pokarmowego (pęknięcie żylaków przełyku lub żołądka); to stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowego pogotowia,

- encefalopatia wątrobowa - zaburzenia świadomości, splątanie, śpiączka wywołane przez toksyny, których wyniszczona wątroba nie jest w stanie już neutralizować.

Objawy ze strony serca

Kardiomiopatia alkoholowa - choroba mięśnia sercowego wywołana toksycznym działaniem etanolu - może latami nie dawać objawów, by zakończyć się nagłym zgonem. Alkohol powoduje też zaburzenia rytmu serca (arytmie), nadciśnienie i przerost lewej komory. Objawy alarmowe ze strony układu sercowo-naczyniowego to przyspieszony, niemiarowy puls, omdlenia, silny ból w klatce piersiowej i duszność.

Objawy ze strony mózgu i układu nerwowego

Długotrwałe picie powoduje bezpośrednie toksyczne uszkodzenie neuronów, niedobory witaminy B1 (tiaminy) prowadzące do encefalopatii Wernickego-Korsakowa, a w fazie odstawiania - ryzyko delirium tremens (białej gorączki).

Niepokojące objawy neurologiczne to: postępujące trudności z pamięcią i koncentracją, luki pamięciowe, dezorientacja co do miejsca i czasu, zaburzenia koordynacji, drżenie spoczynkowe rąk i nóg, omamy i urojenia.

Czym jest delirium tremens i dlaczego jest śmiertelnie niebezpieczne?

Delirium tremens (majaczenie alkoholowe, "biała gorączka") to jedno z najpoważniejszych powikłań alkoholizmu i jedno z najgroźniejszych stanów nagłych w medycynie. Pojawia się nie w trakcie picia, lecz podczas odstawienia alkoholu - zwykle 2-3 dni po ostatnim spożyciu.

Objawy delirium tremens to:

- silne drżenie całego ciała,

- omamy wzrokowe (halucynacje - najczęściej widzenie owadów, zwierząt, intruzów),

- omamy słuchowe i dotykowe,

- głęboka dezorientacja - osoba nie wie, gdzie jest, jaka jest pora dnia,

- silne pobudzenie psychoruchowe, agresja lub skrajny lęk,

- gorączka, nadmierne pocenie, przyspieszony oddech i tętno (często 120-140 uderzeń/min),

- w zaawansowanym stadium - drgawki, śpiączka.

Nieleczone delirium tremens wiąże się ze śmiertelnością sięgającą 15-35%. Przy szybkiej hospitalizacji i leczeniu farmakologicznym (benzodiazepiny, suplementacja tiaminy) śmiertelność spada poniżej 1-5%. Czas reakcji ma tu kluczowe znaczenie - największe ryzyko zgonu przypada na pierwsze 3 doby od początku objawów.

Delirium tremens to stan wymagający natychmiastowego wezwania pogotowia. Nie próbuj go leczyć w domu.

Jak wygląda stan agonalny alkoholika?

Stan agonalny to etap bezpośrednio poprzedzający śmierć, w którym podstawowe funkcje życiowe organizmu ulegają dramatycznemu osłabieniu. U alkoholika ma on dwie różne formy.

Stopniowy stan agonalny - rozwija się przez tygodnie lub miesiące w wyniku postępującej niewydolności narządów. Towarzyszą mu: pogłębiająca się apatia i brak kontaktu z otoczeniem, zaniki świadomości, coraz dłuższe okresy snu, zanikanie odruchów i charakterystyczne zmiany w oddychaniu (oddech Cheyne-Stokesa - nieregularny, z okresami bezdechu). Organizm stopniowo przestaje regulować temperaturę, ciśnienie i gospodarkę wodno-elektrolitową.

Nagły stan agonalny - może wystąpić podczas trwającego ciągu alkoholowego lub bezpośrednio po zapiciu. Objawia się nagłą utratą przytomności, zatrzymaniem oddechu lub akcji serca. Najczęstsze przyczyny to: ostra zapaść krążeniowa, zatrucie alkoholem z depresją ośrodka oddechowego, lub nagłe zaburzenie rytmu serca (migotanie komór).

Na co najczęściej umierają alkoholicy?

Śmierć alkoholika jest wynikiem jednej z kilku głównych przyczyn lub ich kombinacji:

- Niewydolność wątroby i powikłania marskości - najczęstsza przyczyna zgonów w przebiegu przewlekłego alkoholizmu; obejmuje krwawienie z żylaków przełyku, encefalopatię wątrobową i sepsę,

- Choroby sercowo-naczyniowe - zawał serca, udar mózgu, nagłe zatrzymanie krążenia w mechanizmie kardiomiopatii alkoholowej lub arytmii,

- Ostre zatrucie alkoholem - etanol w nadmiernej dawce powoduje depresję ośrodka oddechowego; śmierć następuje przez zapaść lub uduszenie; zatrucie metanolem (bimber, denaturat) prowadzi do ślepoty i śmierci już w ciągu kilkunastu godzin,

- Delirium tremens i powikłania odstawienne - zaburzenia rytmu serca, przegrzanie organizmu, urazy podczas epizodów agitacji,

- Nowotwory związane z alkoholem - rak przełyku, trzustki, wątroby, jamy ustnej,

- Sepsa i infekcje - osłabiony układ odpornościowy alkoholika sprawia, że nawet banalne zakażenia mogą prowadzić do wstrząsu septycznego,

- Wypadki i urazy - utonięcia, wypadki komunikacyjne, urazy głowy w stanie upojenia.

Kiedy należy natychmiast wezwać pogotowie?

Poniższe objawy u osoby uzależnionej od alkoholu są stanami zagrożenia życia - wymagają wezwania pogotowia (112) bez oczekiwania na "poprawę":

- utrata przytomności lub niemożność wybudzenia,

- drgawki,

- krwawe wymioty lub smoliste stolce,

- silna duszność, sinienie ust lub paznokci,

- temperatura powyżej 39°C połączona z drżeniem i dezorientacją,

- objawy delirium tremens (omamy, silne pobudzenie, gorączka) u osoby, która nagle przestała pić,

- żółtaczka z narastającym wodobrzuszem.

Nie czekaj, aż "samo minie". W przypadku delirium tremens, krwawienia z przewodu pokarmowego czy ostrego zatrucia czas reakcji decyduje dosłownie o życiu lub śmierci.

Czy śmierci alkoholika można zapobiec?

Tak - i to jest najważniejsza informacja w tym artykule. Ogromna część zgonów związanych z alkoholizmem jest do uniknięcia. Leczenie uzależnienia, nawet na zaawansowanym etapie choroby, może radykalnie odmienić rokowania:

- Detoks medyczny - odstawienie alkoholu pod nadzorem lekarskim eliminuje ryzyko śmiertelnych powikłań odstawiennych (delirium tremens, drgawki), które są zabójcze przy samodzielnym odstawieniu,

- Kompleksowa terapia uzależnień - psychoterapia, farmakoterapia i grupy wsparcia,

- Leczenie powikłań narządowych - pacjenci z marskością wątroby, którzy całkowicie kończą z piciem, znacząco spowalniają progresję choroby,

- Suplementacja tiaminy (wit. B1) - zapobiega nieodwracalnemu uszkodzeniu mózgu w postaci encefalopatii Wernickego.

Ważne jest też to, że bliscy nie muszą czekać, aż alkoholik "sam zdecyduje się na leczenie". Ustawa o wychowaniu w trzeźwości umożliwia w określonych przypadkach skierowanie osoby uzależnionej na leczenie w trybie niedobrowolnym gdy jej stan zagraża zdrowiu lub życiu.

 

Najczęściej zadawane pytania

Czy alkoholik może zapić się na śmierć w czasie jednego ciągu?

Tak. Ostre zatrucie alkoholem (stężenie alkoholu we krwi powyżej ok. 3-4‰) może wywołać depresję ośrodka oddechowego i zatrzymanie oddechu, co prowadzi do śmierci. Ryzyko jest szczególnie wysokie u osób z wyniszczonym organizmem, chorobami wątroby i serca, a także przy spożyciu alkoholu skażonego metanolem.

Czy delirium tremens pojawia się przy piciu, czy przy odstawieniu?

Przy odstawieniu i to jest fakt, który często jest nierozumiany. Delirium tremens pojawia się 2-4 dni po ostatnim spożyciu alkoholu, gdy organizm nagle traci substancję, od której był skrajnie zależny. Dlatego samodzielne, nagłe odstawianie alkoholu przez zaawansowanego alkoholika jest niebezpieczne bez nadzoru medycznego.

Jakie są pierwsze widoczne oznaki, że alkoholik zbliża się do śmierci?

Sygnały alarmowe to: postępująca żółtaczka, narastający obrzęk brzucha (wodobrzusze), skrajne wyniszczenie i niemożność jedzenia, postępująca dezorientacja, zaniki świadomości i niemożność wybudzenia, a także krwawe wymioty. Każdy z tych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Jak długo trwa ostatnie stadium alkoholizmu?

To indywidualne. Faza przewlekła alkoholizmu może trwać od kilku miesięcy do kilku lat, w zależności od intensywności picia, stanu zdrowia przed uzależnieniem i tego, czy organizm doświadczył już poważnych powikłań narządowych. Część osób traci życie nagłe, bez wyraźnej "fazy końcowej" - np. w wyniku zawału serca lub ostrego krwawienia.

Czy można jeszcze pomóc alkoholikowi na ostatnim etapie choroby?

Tak, choć możliwości są coraz bardziej ograniczone wraz z postępem powikłań narządowych. Całkowita abstynencja i leczenie nawet na etapie zaawansowanej marskości wątroby może spowolnić chorobę i przedłużyć życie. Każdy dzień bez alkoholu ma znaczenie medyczne - i nigdy nie jest za późno, by zadzwonić po pomoc.

Co zrobić, gdy bliski alkoholik traci przytomność lub ma drgawki?

Natychmiast dzwoń pod numer 112. Ułóż osobę w pozycji bezpiecznej (na boku, aby nie zachłysnęła się wymiocinami). Nie podawaj żadnych substancji doustnie. Nie zostawiaj jej samej do przyjazdu karetki. Poinformuj ratowników o uzależnieniu od alkoholu i o tym, kiedy ostatnio piła.