Seksoholizm - uzależnienie od seksu

Seksoholizm to problem z kontrolą zachowań seksualnych, które zaczynają dominować nad życiem, relacjami i obowiązkami. Nie chodzi o samo wysokie libido ani częste kontakty seksualne. O problemie mówimy wtedy, gdy osoba powtarza dane zachowania mimo szkód, wstydu, konfliktów, ryzyka zdrowotnego albo utraty kontroli. W ICD-11 opisano jednostkę „compulsive sexual behaviour disorder”, czyli kompulsywne zaburzenie zachowania seksualnego. Jest ono zaliczane do zaburzeń kontroli impulsów, nie do grupy uzależnień od substancji.

Co to jest seksoholizm?

Seksoholizm to potoczna nazwa kompulsywnych zachowań seksualnych. Mogą one obejmować:

- nałogowe oglądanie pornografii,

- kompulsywną masturbację,

- cyberseks,

- częste kontakty z przypadkowymi osobami,

- korzystanie z usług seksualnych,

- stałe szukanie nowych bodźców.

Samo intensywne życie seksualne nie oznacza choroby. Granicą nie jest liczba kontaktów, ale utrata kontroli i pojawienie się negatywnych konsekwencji. Jeśli seks staje się sposobem na rozładowanie napięcia, ucieczkę od lęku, samotności lub trudnych emocji, a osoba nie potrafi przerwać schematu, potrzebna może być diagnoza specjalisty.

Kiedy zaczyna się seksoholizm?

Seksoholizm zaczyna się wtedy, gdy zachowania seksualne przestają być swobodnym wyborem, a stają się przymusem. Osoba może obiecywać sobie, że „to ostatni raz”, usuwać aplikacje, ograniczać pornografię albo kończyć ryzykowne relacje, ale po czasie wraca do tego samego schematu.

Niepokojące jest też to, że seks, pornografia lub fantazje zajmują coraz więcej czasu. Pojawia się ukrywanie zachowań, podwójne życie, zaniedbywanie pracy, rodziny, zdrowia i bliskich relacji. Często po epizodzie występuje poczucie winy, wstyd lub lęk, ale napięcie szybko narasta ponownie.

Seksoholizm – objawy, które powinny niepokoić

Objawy seksoholizmu dotyczą kontroli, emocji, relacji i codziennego funkcjonowania. Pojedynczy sygnał nie przesądza o rozpoznaniu, ale kilka powtarzających się objawów powinno skłonić do kontaktu z terapeutą uzależnień, psychologiem, psychiatrą lub seksuologiem.

Obszar	Co może się dziać?
Kontrola	nieudane próby ograniczenia pornografii, masturbacji lub kontaktów seksualnych
Emocje	napięcie, rozdrażnienie, lęk, wstyd albo poczucie winy po zachowaniu
Relacje	zdrady, kłamstwa, ukrywanie aktywności, konflikty w związku
Praca i obowiązki	spóźnienia, spadek koncentracji, zaniedbywanie zadań
Zdrowie	ryzykowne kontakty seksualne, zagrożenie chorobami przenoszonymi drogą płciową
Finanse	wydatki na pornografię, płatne kontakty, aplikacje lub usługi seksualne

Seksoholizm u kobiet – objawy

Seksoholizm u kobiet może wyglądać inaczej niż stereotypowy obraz uzależnienia od seksu. Problem bywa dłużej ukrywany, bo kobiety częściej boją się oceny, odrzucenia i stygmatyzacji. Objawy mogą obejmować kompulsywne relacje, potrzebę potwierdzania własnej wartości przez seksualność, cyberseks, uzależnienie od pornografii albo trudność w stawianiu granic.

U części kobiet zachowania seksualne pełnią funkcję regulowania emocji po przemocy, odrzuceniu, zaniedbaniu lub doświadczeniach z dzieciństwa. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z traumą rozwinie takie zaburzenie. Diagnoza wymaga rozmowy ze specjalistą i oceny całego kontekstu.

Seksoholizm u mężczyzn – objawy

Seksoholizm u mężczyzn często ujawnia się przez kompulsywne korzystanie z pornografii, masturbację, częste zdrady, kontakty z przypadkowymi partnerkami lub partnerami oraz potrzebę coraz silniejszych bodźców. Może też współwystępować z nadużywaniem alkoholu, narkotyków albo hazardem.

Nie każdy mężczyzna z wysokim libido ma problem. Sygnałem ostrzegawczym jest utrata kontroli, ukrywanie zachowań, konflikty w relacji, spadek satysfakcji z seksu oraz kontynuowanie aktywności mimo szkód zdrowotnych, rodzinnych lub zawodowych.

Seksoholizm – przyczyny

Przyczyny seksoholizmu są zwykle złożone. U jednej osoby większe znaczenie mają doświadczenia z dzieciństwa, u innej zaburzenia nastroju, lęk, samotność, impulsywność albo łatwy dostęp do pornografii i aplikacji. Problem może też pojawić się przy innych uzależnieniach.

Ryzyko zwiększać mogą:

- przemoc psychiczna, fizyczna lub seksualna,

- dorastanie w rodzinie z uzależnieniem,

- trudność w budowaniu bezpiecznej bliskości,

- niska samoocena,

- depresja lub zaburzenia lękowe,

- silna potrzeba natychmiastowego rozładowania napięcia,

- używanie alkoholu lub narkotyków przed aktywnością seksualną.

Nie ma podstaw, aby uznać seksoholizm za prosto dziedziczoną chorobę. Dziedziczna może być część podatności na impulsywność lub inne uzależnienia, ale środowisko, relacje i sposób radzenia sobie z emocjami mają duże znaczenie.

Jak rozpoznać seksoholizm?

Seksoholizm rozpoznaje specjalista na podstawie wywiadu, objawów i wpływu zachowań na życie pacjenta. Ważne jest odróżnienie problemu od różnic w potrzebach seksualnych, konfliktu w związku, przekonań religijnych, epizodu manii, działania substancji psychoaktywnych albo zaburzeń neurologicznych.

Pomoc jest potrzebna szczególnie wtedy, gdy zachowania trwają miesiącami, nasilają się i powodują cierpienie lub szkody.

Jak leczyć seksoholizm?

Leczenie seksoholizmu opiera się głównie na psychoterapii. Celem terapii nie jest zakaz stosunków seksualnych, lecz odzyskanie kontroli, rozpoznanie wyzwalaczy, praca nad emocjami i odbudowa zdrowych relacji. W wielu przypadkach stosuje się terapię poznawczo-behawioralną, terapię indywidualną, terapię grupową oraz wsparcie dla par.

W leczeniu mogą pomóc:

- diagnoza psychologiczna lub psychiatryczna,

- terapia uzależnień behawioralnych,

- terapia poznawczo-behawioralna,

- praca nad regulacją emocji,

- plan ograniczenia ryzykownych zachowań,

- terapia par, jeśli relacja ma być odbudowana,

- grupa wsparcia, także w modelu 12 kroków.

Farmakoterapia może być potrzebna, gdy obok uzależnienia seksualnego występuje depresja, lęk, silna impulsywność lub inne zaburzenia psychiczne. O przepisaniu leków decyduje lekarz psychiatra.

Czy seksoholizm można wyleczyć?

Seksoholizm można leczyć, a wiele osób odzyskuje kontrolę nad zachowaniami seksualnymi i relacjami. Proces wymaga czasu, szczerości i pracy nad mechanizmami, które podtrzymują przymus. Najtrudniejszy bywa początek, bo problem często wiąże się ze wstydem i lękiem przed oceną.

Jeśli zachowania seksualne niszczą relację, zdrowie, pracę lub poczucie bezpieczeństwa, nie trzeba czekać na „dno”. W rankingu ośrodków terapeutycznych można sprawdzić placówki prowadzące leczenie uzależnień i uzależnień behawioralnych oraz porównać zakres pomocy, warunki pobytu i opinie pacjentów.

FAQ

Hiperseksualność a seksoholizm – czym się różnią?

Hiperseksualność oznacza bardzo wysoki poziom potrzeb seksualnych. Seksoholizm oznacza brak kontroli nad zachowaniami, powtarzanie ich mimo szkód i pogorszenie funkcjonowania.

Czy nimfomania i seksoholizm to to samo?

Nie. Seksoholizm to szerokie uzależnienie behawioralne, które charakteryzuje się wewnętrznym przymusem realizacji ogromnej różnorodności aktywności seksualnej (np. cyberseks, pornografia, przygodne kontakty). W przypadku osób uzależnionych zachowania te służą m.in. regulacji trudnych emocji i są kontynuowane mimo destrukcyjnego wpływu na życie prywatne i zawodowe. Problem ten dotyczy ludzi każdej płci.

Nimfomania to z kolei potoczne, historyczne i dziś rzadko stosowane pojęcie, którym określano wyłącznie u kobiet nadmierny, trudny do zaspokojenia popęd seksualny (hiperseksualność). Współczesna medycyna odchodzi od tego terminu na rzecz neutralnych diagnoz medycznych.

Czy seksoholizm to choroba?

W ICD-11 ujęto kompulsywne zaburzenie zachowania seksualnego jako zaburzenie kontroli impulsów. Potoczne słowo „seksoholizm” nie jest idealnym terminem diagnostycznym, ale opisuje problem, z którym pacjenci zgłaszają się po pomoc.

Jak wyleczyć seksoholizm?

Najczęściej potrzebna jest psychoterapia, czasem konsultacja psychiatryczna i grupa wsparcia. Leczenie obejmuje pracę nad wyzwalaczami, napięciem, wstydem, relacjami i nawrotami zachowań.

Czy seksoholizm jest dziedziczny?

Nie ma jednej prostej przyczyny dziedzicznej. Znaczenie mogą mieć predyspozycje do impulsywności, historia uzależnień w rodzinie, trauma, środowisko i sposób radzenia sobie z emocjami.

Źródła: WHO, ICD-11 jako międzynarodowa klasyfikacja zdrowotna; KCPU, publikacja o zaburzeniach behawioralnych i zachowaniach związanych m.in. z seksem; pacjent.gov.pl, informacje o dostępnych formach pomocy psychiatrycznej i leczenia uzależnień.